Naar inhoud

Coöperatie pakt onderhoud houtsingels Westerkwartier op

Westerkwartier: historisch landschap in beeld

In het zuidwesten van de provincie Groningen ligt een bijzonder cultuurlandschap: het houtsingellandschap. Het Zuidelijk Westerkwartier is al sinds de vroege middeleeuwen bewoond. Boeren trokken weg van het lager liggende veengebied toen dat door inklinking van de grond te nat werd. Zij scheidden hun kavels met sloten van elkaar. De sloten op de hoger gelegen ‘gaasten’ zijn niet altijd gevuld met water. Daarom gebruikten de boeren houtsingels om het vee op eigen grond te houden, als een soort prikkeldraad.

Het afzetten van een houtsingel

Wat zijn houtsingels?

Een houtsingel bestaat in hoofdzaak uit zwarte els die door regelmatig afzetten een dichte ondoordringbare haag of singel vormt. Daardoor kan het vee niet afdwalen naar een ander perceel. Een struiklaag tussen de elzen zorgt voor een extra barrière. Door het ritme van singels en langgerekte kavels ontstaat een bijzonder cultuurlandschap: het houtsingellandschap.

Hoogtekaart met daarop de elzensingels of houtsingels aangegeven

Landschapselementen zijn nog steeds beeldbepalend

In 1932 zijn er nog overal groene elzensingels te zien. Buiten de nul-hoogtelijnen op de kaart zijn geen singels meer te zien. Sloten volstonden om het vee op de kavel te houden. Hoewel ze inmiddels niet meer gebruikt worden om het vee op het terrein te houden, zijn de houtsingels nog steeds kenmerkend voor het Westerkwartier.

Kaart met hoogtelijnen rondom Grootegast die de houtsingels aangeven

Houtsingels zijn specifiek voor het gebied

Op kaartjes van het gebied is duidelijk te zien dat de houtsingels alleen voorkomen op het hoger gelegen gebied (de dikker aangegeven kavelgrenzen over het midden van de kaart). Op de lager gelegen gebieden waren houtsingels niet nodig, omdat de sloten daar zelf de barrière vormden.

Een klassiek houtsingellandschap dat verwaarloosd is

Houtsingels raken verwaarloosd

Om te voorkomen dat de elzen uitgroeien tot kale bomenrijen worden de elzen eens in de 7 jaar afgezet. Dit arbeidsintensieve werk stagneert nu. De kavelscheiding is niet meer van nut voor de boer. De subsidies die ze krijgen om het te onderhouden, zijn lastig te verkrijgen. Daardoor dreigt het houtsingellandschap te verdwijnen.

Onderhoud van de houtsingels

Gebiedscoöperatie regelt onderhoud en subsidies

De nieuwe gebiedscoöperatie is opgericht met steun van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de provincie en 3 gemeenten. De coöperatie stelde een plan op om te zorgen voor effectief onderhoud. Ook nemen zij het aanvragen van subsidies voor onderhoud op zich en voeren ze het onderhoud uit. Beeld: Gemeente Marum

School in Marum, die verwarmd wordt door de biomassacentrale

Extra inkomsten door verkoop biomassa

De gebiedscoöperatie verkoopt het versnipperde hout dat overblijft na onderhoud. De gemeente Marum gebruikt dit als biomassa en verwarmt er een aantal gebouwen mee. Met de inkomsten financiert de coöperatie weer een deel van het onderhoud. Doordat er regelmatig onderhoud is, blijft de biomassacentrale van Marum voorzien van snipperhout. Beeld: Gemeente Marum