Naar inhoud

Nieuw leven voor een wederopbouwschool

Het ontwerpen van een volwaardige school

De Toermalijn is een school in Emmen voor speciaal basisonderwijs met een regionale functie. Het gebouw functioneert goed maar kent ouderdomsgebreken. De toekomstige omvang en functie worden beïnvloed door onzekere ontwikkelingen, zoals het passend onderwijs en de krimp. Verkennend onderzoek, in opdracht van de gemeente Emmen en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, moest uitwijzen hoe dit schoolgebouw uit de wederopbouwtijd geschikt kan blijven voor het onderwijs van de toekomst.

beeld ontwerp school
De Toermalijn is een wederopbouwschool waarin al sinds het begin speciaal onderwijs is gevestigd. Beeld: Zecc architecten

Onenigheid tussen betrokkenen

Het oorspronkelijke bouwdeel van De Toermalijn uit 1956 is een provinciaal monument, de latere aanbouwen aan de achterzijde zijn dat niet. De provinciale monumentenstatus betekent dat het gebouw in stand moet blijven. Over de vraag of het ook als school kan blijven functioneren, bestond onenigheid tussen de schoolleiding en het schoolbestuur, en ook tussen het schoolbestuur en de gemeente. De belangrijkste punten:

1. De schoolleiding is zeer tevreden over de kwaliteiten van het gebouw. Deze helpen mee om voor de leerlingen een prikkelarme omgeving te creëren. Gewaardeerd worden onder meer de ruime lokalen en de structuur van de gangschool.

2. Het schoolbestuur velt een negatiever oordeel over het gebouw. Het is duur in exploitatie, het is technisch verouderd en het bestuur betwijfelt of het gebouw geschikt is voor onderwijskundige eisen van de toekomst. Het bestuur wil bij voorkeur nieuwbouw.

3. De gemeente vermoedt dat de zwakke plekken kunnen worden opgelost en dat nieuwbouw niet noodzakelijk is. Het schoolbestuur is een rechtszaak gestart tegen de gemeente om over deze kwestie een oordeel van de rechter te krijgen.

 Toenadering middels ontwerp

In 2013 zijn in opdracht van de gemeente Emmen en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed door Stichting Mevrouw Meijer de toekomstmogelijkheden van SBO De Toermalijn onderzocht. Samengevat luidde de vraag: hoe is het behoud van de school te combineren met de huidige en toekomstige gebruikseisen, demografische ontwikkelingen en een gezonde exploitatie van het gebouw? Mevrouw Meijer onderzoekt in heel Nederland hoe wederopbouwscholen behouden kunnen blijven en toekomstbestendig kunnen worden gemaakt. De scholen zijn vaak flexibel en op allerlei gebieden gemakkelijk aan te passen. Belangrijk uitgangspunt bij het onderzoek was of het mogelijk was om de verschillende posities bij elkaar te brengen door middel van het ontwerp.

School als schakel

Vier elementen bakenden het speelveld van het onderzoek af: de waardering voor het gebouw vanaf de werkvloer, de zorgen van het schoolbestuur over toekomstwaarde en exploitatie, de gemeentelijke wens om de onderwijsfunctie voort te zetten en de provinciale monumentenstatus. Ook de stedenbouwkundige situatie is in het onderzoek betrokken. Het project beschouwt de school als een belangrijke schakel in de sociale en ruimtelijke structuur van de wijk. Dat was zo in de oorspronkelijke opzet van de wederopbouwwijk, en het is de vraag hoe dit, onder veranderde omstandigheden, opnieuw het geval kan zijn. SBO De Toermalijn staat in een kleinschalig tussengebied tussen de grote uitbreidingswijken Emmermeer en Angelslo en heeft een bovenwijkse functie.

“De naoorlogse scholen zijn zo slim ontworpen dat ze zich al tientallen jaren aan nieuwe wensen aanpassen. Hun flexibiliteit kan nog jaren mee.”Stichting Mevrouw Meijer

Contact

Frank BuchnerFrank Buchner

Programmaleider Wederopbouwgebieden

f.buchner@cultureelerfgoed.nl 033-4217478