Naar inhoud

Licht, Lucht en Ruimte 2.0

Ruim baan voor open ruimte en groen

Tijdens en na de oorlog zijn veel door oorlogsgeweld verwoeste stads- en dorpskernen hersteld. Maar er was meer nodig op woninggebied in het naoorlogse Nederland. Er was namelijk een groot tekort aan woningen door de beperkte nieuwbouw en een bouwstop vanaf juli 1942. Bovendien was er na de oorlog een babyboom. In de periode 1945-1965 zijn er twee miljoen woningen gebouwd. Veel woonwijken zijn ontworpen volgens het adagium licht, lucht en ruimte. Open ruimte en groen kregen veel meer aandacht dan bij de buurten van vóór de oorlog. Zo ook in de wederopbouwwijken Holtenbroek (Zwolle) en Deppenbroek (Enschede).

zicht op de flats in de wijk Holtenbroek in Zwolle

Ontmoetingen in het groen

Wederopbouwwijken kenmerken zich door hun groene karakter. Denk hierbij aan groene zones, groenstroken, vijvers, speelterreintjes en hoven. Wederopbouwarchitect Lotte Stam-Beese verwoordde het belang van openbare ontmoetingsruimtes als volgt: “Gemeenschappelijk groen is een meer rechtvaardige verdeling van de ruimte onder de wijkbewoners dan dat alleen de bewoners van de begane grond een tuin zouden hebben en de bewoners erboven niets.” (foto: park in Holtenbroek © Het Oversticht)

zicht op de wijk Holtenbroek kort na de bouw (gemeentearchief HCO)

Steden met groeistuipen

Net als andere steden in Nederland groeiden Zwolle en Enschede na de oorlog explosief. Enschede had in 1946 ongeveer 100.000 inwoners, in 1960 125.000 en nu huisvest de stad ruim 158.000 inwoners. Om al deze nieuwe bewoners een dak boven het hoofd te bieden zijn er na de Tweede Wereldoorlog meerdere wijken uit de grond gestampt. Deppenbroek is hier een voorbeeld van. In Zwolle voltrok zich eenzelfde proces, daar is Holtenbroek in die periode gebouwd. (foto: Holtenbroek kort na de bouw, © Het Oversticht)

kaart met het ontwerp van de wijk Deppenbroek

Relaxed wonen in Deppenbroek

In 1960 startte de bouw van de 2030 woningen in Deppenbroek. Architect en stedenbouwkundige Van Embden, betrokken bij de wederopbouw in vele Nederlandse gemeenten, heeft de Enschedese wijk ontworpen. In 1960 startte de bouw en de wijk was in 1970 klaar met de voltooiing van het winkelcentrum. Het soepele, probleemloze planproces en het hoge bouwtempo werken volgens kenners nog altijd door in de huidige relaxte sfeer van de wijk. (beeld: één van de eerste ontwerpen van de wijk Deppenbroek, © Het Oversticht)

zicht op grasland en een bomenrij en huizen in de wijk Deppenbroek in Enschede

‘Groene Scheur’ als hart van de wijk

Deppenbroek heeft centraal een grote groene ruimte die al van voor de bouw van de wijk stamt. Er is met de aanleg rekening gehouden met het bestaande landschap. Diverse bomen zijn blijven staan. De ‘Groene scheur’, de bijnaam van de groen lijn, is onderdeel van de hoofdstructuur van de wijk en is nog steeds duidelijk aanwezig. In het oorspronkelijke plan wordt dit groen het hart van de wijk genoemd. (foto: Deppenbroek, © Het Oversticht)

zicht op laagbouwhuizen van het type mozart in de wijk Holtenbroek in Zwolle

Gevarieerd Holtenbroek

Het ontwerp van de wijk Holtenbroek, met 3700 woningen, is eveneens van Van Embden. Ook hier staat de groene ruimte centraal. De bouw (1958-1970) verliep in vier fases, vormgegeven in de vier kwadranten waaruit de wijk is opgebouwd: Holtenbroek I, II, III en IV. De wijk kenmerkt zich door verschillende woningtypen (rijtjeshuizen, portiekflats en galerijflats) en bouwblokken dat leidde tot een afwisselend straatbeeld. Niet lang geleden is Holtenbroek I gesloopt en vervangen door nieuwbouw. (foto: Holtenbroek © Het Oversticht)