Naar inhoud

Krimp als motor van plattelandskerk

Proeftuin voor nieuwe bestemmingen

De Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland (SCEZ) is gevraagd het project ‘Kerk, Krimp en Kans’ te leiden. Met diverse onderzoeken, activiteiten en business cases is twee jaar lang gekeken naar de vruchtbaarheid van de verbinding erfgoed en krimp in de gemeente Sluis. Op welke alternatieve manieren zijn de kerkgebouwen te gebruiken?

Mamacafe in de kerk
Moeders en babies in het Mamacafe in de kerk (Beeld: SCEZ)

Fase 1: onderzoek

Kenmerkend voor het project zijn de diversiteit aan deelprojecten en activiteiten. Deze zijn opgedeeld in drie fases. De onderzoeksfase was de eerste, waarbij de 40 Sluise kerken zijn onderzocht op cultuurhistorische waarden en bouwkundige staat door SCEZ en Monumentenwacht Zeeland. Ook is gekeken naar behoudsperspectief, ruimtelijke context en exploitatiemogelijkheden. Hiervoor is onder andere een schriftelijke enquête gehouden onder de kerkeigenaren/kerkbesturen en is er een SWOT-analyse gemaakt.

Fase 2: activiteiten

De tweede fase bestond uit het organiseren van uiteenlopende activiteiten in de kerkgebouwen om ander gebruik in de praktijk uit te testen. Vormen van gebruik die zouden bijdragen aan de leefbaarheid in de gemeente Sluis. Zo exploiteerden sterrenkoks de Sint Baafskerk in Aardenburg als restaurant (zie: In beeld). In ‘Mamacafés’ in kerken in Sint Kruis, Breskens en Schoondijke konden jonge ouders terecht voor voorleesochtenden en spreekuren van consultatiebureaus. Er waren debatavonden in kerken met onder andere ondernemers over de mogelijkheden voor bedrijfsmatig gebruik van de gebouwen. Ook debatteerden inwoners over de uitkomst van een digitaal bevolkingsonderzoek over de toekomst van het religieus erfgoed in Zeeland. En voor frisse, out-of-the-box ideeën is jongeren input gevraagd over de herbestemming van de kerken.

Fase 3: business cases

Tot slot zijn twee concrete business cases uitgewerkt: wat kun je doen met de PKN-kerk van Breskens en de RK-kerk van IJzendijke. Voor deze grote kerken in kleine kernen maakten twee architecten plannen voor een nieuwe bestemming. Voor de PKN-kerk is de aanzet tot herbestemming gegeven, met een gebruik als evenementenlocatie (feesten, recepties, presentaties e.d.). Voor de kerk in IJzendijke is een nevenbestemming geschetst (zie: In beeld). Ook is in deze fase gewerkt aan een kerkenvisie voor de gemeente Sluis. Hierin zijn alle onderzoeken, activiteiten en uitkomsten van het project vertaald in beleid.

“Doordat de veertig kerken groepsgewijs zijn bekeken, kan Sluis goed overwogen keuzes maken.”

Daniëlle Takens, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed