Naar inhoud

Krimp als motor van plattelandskerk

Kerken behouden én leefbaarheid bevorderen

De gemeente Sluis kampt met een flink aantal kerken dat in onbruik is of dreigt te raken. In een regio met bevolkingsdaling is het een extra uitdaging deze gebouwen een andere bestemming te geven. Dit speelt in alle krimpregio’s in Nederland. Waar liggen de kansen voor de plattelandskerken?

Begin 2016 is in Garnwerd het project 'Sleutelbewaarders' gestart om de relatie tussen de lokale kerkbeheerders en de lokale school te versterken. (© Ronny Benjamins)
Begin 2016 is in Garnwerd het project 'Sleutelbewaarders' gestart om de relatie tussen de lokale kerkbeheerders en de lokale school te versterken. (© Ronny Benjamins)

Gemiddeld veel kerken in Sluis

De gemeente Sluis telt 40 kerken, waarvan er 21 nog religieus actief zijn. En dat voor minder dan 25.000 inwoners. Dat is meer dan twee keer het gemiddelde aantal kerken in Zeeland. Net als andere ‘randen’ van Nederland heeft de gemeente Sluis in Zeeland te maken met bevolkingsafname. Het Centraal Bureau voor de Statistiek en het Planbureau voor de Leefomgeving voorspellen hier tien procent krimp in de periode tot 2040. Daarnaast komen in een rap tempo steeds meer kerkgebouwen leeg te staan. Het gevaar bestaat dat deze twee ontwikkelingen elkaar versterken.

Het verhaal van Zeeland behouden

Rijk, provincie en gemeente zijn het erover eens dat karakteristieke gebouwen, en dus ook kerken, waar mogelijk behouden moeten blijven. Het Rijk zet met een gebiedsgerichte benadering in op herbestemming van erfgoed in krimpgebieden. Met name daar waar sprake is van een regionale concentratie van herbestemmingsopgaven, zoals in Sluis. De provincie Zeeland wil ook identiteitsbepalende gebouwen behouden, want deze zijn onderdeel van ‘het verhaal van Zeeland’. Voor de gemeente Sluis is belangrijk dat er regie is op leegkomende kerken. Zo heeft ze bijvoorbeeld invloed op de verdeling van de leegstand over de verschillende kernen.

Kansen katalyseren

Om erfgoed en krimpproblematiek positief met elkaar te verbinden is in 2014 het pilotproject ‘Kerk, Krimp en Kans. Impuls voor West-Zeeuws-Vlaanderen’ gestart. De provincie Zeeland, gemeente Sluis en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed wilden hiermee onderzoeken hoe problemen te veranderen zijn in kansen. Ofwel, hoe kan religieus erfgoed bijdragen aan de leefbaarheid en vitaliteit van Sluis. Het project heeft in 2016 een vervolg gekregen met ‘Plattelandskerken’. Hierbij zijn inspirerende voorbeelden bijeengebracht van Nederlandse plattelandskerken die met dezelfde problematiek te maken hebben. En die de kansen hebben benut overeind te blijven.

“Als gemeente willen wij graag dat er in elke plaats een gebouw blijft dat de gemeenschap dient, al dan niet met een sacrale functie.” 

Peter Ploegaert, wethouder gemeente Sluis