Naar inhoud

Het optimisme van ruilverkaveling verbeeld

Met beelden naar hoofden en harten

Schade door oorlog, honger, armoede op het platteland en de watersnoodramp van 1953 waren aanleiding tot ingrijpende aanpassingen van het landelijk gebied. Herstel, ruilverkaveling, ontginning en creatie van nieuw land … allemaal ruimtelijke ontwikkelingen die kenmerkend waren voor de naoorlogse wederopbouwperiode. Het Rijk streeft naar het herkenbaar houden van deze landschappen op gebiedsniveau. Maar hoe krijgt het brede publiek waardering voor deze ruilverkavelingsgebieden?

Landbewerking te Vriezenveen tijdens de wederopbouwperiode met voor die tijd moderne landbouwmachines. (foto: Nationaal Archief, 2.24.06.02, 159-0463, CC-BY)
Landbewerking te Vriezenveen tijdens de wederopbouwperiode met voor die tijd moderne landbouwmachines. (foto: Nationaal Archief, 2.24.06.02, 159-0463, CC-BY)

Het optimisme tonen

Voortgaande ontwikkelingen bedreigen deze landschappen. Een eerste stap tot behoud is de aanwijzing door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed van acht landelijke wederopbouwgebieden als waardevol cultureel erfgoed. Een volgende stap is mensen kennis te laten maken met deze gebieden en hun geschiedenis te vertellen. Hoe laat je zien dat de ruilverkaveling typerend is voor de optimistische wederopbouwperiode? En dat zij bijdroeg aan het uitbannen van armoede op het platteland en een grotere welvaart voor de gehele samenleving? Waardering en bewustzijn vergroten de kans dat de gebieden deel (blijven) uitmaken van de toekomst. Met dat doel zijn diverse initiatieven genomen.

De kracht van voorlichtingsfilms toen én nu

Zo is de reizende expositie 'Groei, herstel en vernieuwing' gemaakt over de naoorlogse herinrichting van Nederland. Deze is inmiddels op meerdere locaties te zien geweest. Tijdens de voorbereiding daarvan ontstond het idee om speciaal voor de expositie twee korte films te maken. Deze zouden op een interessante en laagdrempelige manier achtergrondinformatie over de ruilverkaveling tijdens de wederopbouw moeten tonen. Juist film is een passend medium, omdat tijdens de wederopbouw landbouwvoorlichtingsfilms ook een belangrijke rol hebben gespeeld in de campagnes om de plattelandsbevolking te overtuigen van het nieuwe landbouwbeleid. Hierbij is gebruik gemaakt van goed gekozen cinematografische technieken. Het moderniseringsbeleid van minister Mansholt [zie In beeld] moest zo in de hoofden en harten van de boeren en boerinnen komen. Dit is vergelijkbaar met de huidige wens om wederopbouwgebieden bekender en geliefder te maken bij het publiek.

Onderzoek naar nieuwe AV-vormen

De collectie van ruim 500 voorlichtingsfilms van het ministerie van Landbouw bevindt zich grotendeels in het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. Peter Veer (Universiteit van Amsterdam) bekijkt in het promotieonderzoek Bewogen landschap of de films kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van nieuwe (audiovisuele) vormen voor het publiek debat over de cultuurhistorische waarde van het wederopbouwlandschap. Parallel aan dit onderzoek werkte hij mee aan de twee films om het brede publiek kennis te laten nemen van de wederopbouwlandschappen.

Contact

Frank BuchnerFrank Buchner

Programmaleider Wederopbouwgebieden

f.buchner@cultureelerfgoed.nl 033-4217478