Naar inhoud

Herstel populierenlandschap De Scheeken

Herverkaveling met oog voor landschappelijke waarden

De Scheeken is een van de dertig door het Rijk geselecteerde naoorlogse gebieden met een bijzondere cultuurhistorische betekenis. Dit is vanwege het kleinschalige landschap met weiden, bos en akkerlanden. En omdat het een door gevarieerde boomlinten verkamerde structuur heeft. De Scheeken was het eerste gebied in Nederland met een landschapsplan en stond daarmee model voor opname hiervan in de ruilverkavelingswet van 1954.

kaart/plattegrond van Liempde in zwart-wit

Onderdeel van Het Groene Woud

De Scheeken ligt ten oosten van de A2 bij kerkdorp Boskant, tussen Liempde (gemeente Boxtel) en Sint-Oedenrode. Het is onderdeel van Nationaal Landschap Het Groene Woud en betreft een gebied van ruim 1000 hectare. De natuurgebieden De Mortelen en De Scheeken vormen samen het grootste landschapsreservaat van Noord-Brabant en het hart van Het Groene Woud. De twee gebieden zijn verbonden via een 50 meter brede natuurbrug of ecoduct over de A2. (Kaart: rechtenvrij)

oude foto van een man die een klomp aan het maken is in een houten schuur

Onderdeel van Het Groene Woud

Van oudsher is De Scheeken een bosrijk gebied met een natte, lemige ondergrond. De weinige mensen die er woonden deden dat aan de hoger gelegen randen. In het centrale deel stonden uitgestrekte elzenbroekbossen die vanaf de elfde eeuw zijn ontgonnen. Hier ontstond gemeenschappelijke weidegrond en hooiland. Vanaf midden achttiende eeuw werden in het overwegend open gebied steeds meer populieren aangeplant voor het maken van klompen. (Foto: rechtenvrij)

zwart-witfoto, deel voor- en zij-aanzicht van een langgevelboerderij

Exploitatie door kleine landbouwbedrijven

De gemeenten rond De Scheeken krijgen vanaf circa 1800 de gronden in eigendom en verpachten en verkopen deze vervolgens. In de 19e en 20e worden ze vanuit de kernen langs de rand geëxploiteerd door kleine gemengde landbouwbedrijven. De vooroorlogse bebouwing in De Scheeken bestaat voornamelijk uit historische boerderijen die kenmerkend zijn voor dit deel van Brabant: de kortgevel- en de langgevelboerderijen. (Foto: © RCE)

kaart van ruilverkaveling, hoe de grondverdeling was in het jaar 1930 en hoe in 2010

Ruilverkaveling met waardenbehoud

Onder het motto 'Nooit meer Hongerwinter' was ruilverkaveling tijdens de wederopbouw een instrument om de productiviteit en efficiëntie van de agrarische sector te verhogen. Voor de ruilverkaveling in De Scheeken vormde het landschapsplan van R.J. Benthem van Staatsbosbeheer uit 1944 de leidraad. Hierbij ging veel aandacht uit naar behoud van de bestaande landschappelijke waarden. Door schaalvergroting zijn grotere kavels gerealiseerd met verbeterde ontsluiting, maar de karakteristieke, kleinschalige inrichting is behouden. Bij beplanting is gekozen voor streekeigen planten en bomen. Nieuwe kavels zijn omzoomd met populieren, langs enkele (hoofd)wegen kwamen eiken. In 1956 is de herverkaveling in De Scheeken afgerond. (Beeld: © RCE)

uitzicht over weide omringt door bomen, ook wel een kamerlandschap genoemd

Landschap met ‘kamers’

Het landschap wordt gekarakteriseerd door een besloten, verkamerde en kleinschalige percelering. De typerende ‘kamers’ in het landschap zijn graslandpercelen die omkaderd zijn door bomenrijen, singels of hagen. De ruilverkaveling heeft tot schaalvergroting in deze oorspronkelijke kamerstructuur geleid. (Foto: © RCE, Lammert Prins)