Naar inhoud

Herstel populierenlandschap De Scheeken

Duurzame populierenteelt als energie-experiment

Het populierenlandschap is in De Scheeken altijd enorm belangrijk geweest. Vanwege de cultuurhistorische waarde is er de wens de populierenbeplanting te herstellen. En tegelijkertijd te verkennen of de houtproductie als biomassa of duurzame energie rendabel te gebruiken is.

Herdenkingsbank ter herinnering aan de voor Liempde en De Scheeken belangrijke wederopbouwperiode, onthuld door de nazaten van agrariërs die in deze periode hier boerden. (Foto: © Stichting Natuurprojecten Liempde
Herdenkingsbank ter herinnering aan de voor Liempde en De Scheeken belangrijke wederopbouwperiode, onthuld door de nazaten van agrariërs die in deze periode hier boerden. (Foto: © Stichting Natuurprojecten Liempde

Toekomstverkenning 

Van de dertig aangewezen wederopbouwgebieden van nationaal belang zijn er acht een landelijk gebied. De Scheeken, ten oosten van de A2 tussen Liempde (gemeente Boxtel) en Best, is zo’n plattelandsgebied. Over de wederopbouw in dit gebied was weinig kennis. Daarom is in 2014 in opdracht van Stichting de Brabantse Boerderij (SdBB) een cultuurhistorische verkenning gedaan naar De Scheeken. Hierbij hebben bureau Overland en het Monumenten Advies Bureau het landschap en de bebouwing onderzocht. Dit ging gepaard met adviezen hoe in de toekomst met de cultuurhistorische waarden uit de wederopbouwperiode kan worden omgegaan.

Werken aan behoud en beleefbaarheid

Een ander doel van dit onderzoek was projectvoorstellen te doen voor drie uitvoeringsprojecten. Dit kwam voort uit de wens van verschillende maatschappelijke organisaties en de gemeenten Best, Boxtel en Sint-Oedenrode om wederopbouwerfgoed te behouden, beleefbaar te maken en eventueel economisch te benutten. De projecten waren herstel van drie wederopbouwerven, historische populierenbeplanting als duurzaam energielandschap en via oral history bewoners en beleidsmakers betrekken bij de geschiedenis én toekomst van het gebied. Het project met de wederopbouwerven is succesvol uitgevoerd. En in plaats van oral history verscheen in 2016 het boek De Liempdse Scheeken tussen Gemeijnt en Wederopbouw – Van Woeste Grond naar Natuurparel.

Veel populieren verdwenen

Het project revitalisering populierenlandschap had als hoofddoel landschapsonderhoud/-herstel van dit cultuurhistorische landschap. De landschappelijke verkenning liet zien dat de afgelopen 50 jaar veel kleinschalige populieren- en perceelsrandbeplanting is verdwenen. Dat geldt ook voor de kenmerkende solitaire populierenakkers. Dit betekent een flinke aantasting van het karakteristieke en cultuurhistorische karakter van dit wederopbouwgebied. Wel is de hoofdstructuur van laan- en wegbeplanting in De Scheeken goed behouden, maar behoeft lokale versterking.

Typische weg in De Scheeken met populieren in de berm. (Foto: © RCE, Lammert Prins)
Typische weg in De Scheeken met populieren in de berm. (Foto: © RCE, Lammert Prins)

Hout leverde altijd veel op

Om herstel te realiseren was het plan populieren langs de wegen, op de randen van percelen en op solitaire akkers te planten. Dit sloot aan bij het door de boeren verkregen (voorpoot)recht, na de ruilverkaveling, om bomen te planten op eigen weiland. Tot die tijd waren de bomen langs de weg van de boeren. Populierenhout leverde veel op en was daarmee onderdeel van het verdienmodel van het gebied. Een voorbeeld hiervan is de klompenindustrie. Tot de productie hiervan in de jaren 60/70 van de vorige eeuw automatiseerde, werden er in de regio met de hand klompen van de populierenoogst gemaakt. In het project zijn dan ook veel populieren gepoot, waarmee dus delen van de kenmerkende structuren zijn hersteld of vernieuwd.

Experimenteren met energielandschappen

Naast het herstel was een ander doel om populieren te snoeien – en soms te kappen - en het snoeihout te gebruiken voor recycling. Dit onderhoud zou moeten bijdragen aan verbetering van het landschap, economische rentabiliteit van populierenteelt en duurzame regionale biomassaproductie. Ofwel, landschapsonderhoud - deels - financieren met de productie van groene energie. Het primaire doel daarbij was om te verkennen wat de mogelijkheden zijn, rentabiliteit kwam op de tweede plaats. Het is te beschouwen als een experiment. Her en der worden in Nederland dergelijke energielandschappen uitgeprobeerd. Van wind en zon is bekend dat ze winstgevend zijn. Hoe zit het met alternatieven?

“Het betreft een object van dermate groote betekenis. Het vormt een landschapsmonument van den eersten rang!”

Roel J. Benthem, landschapsarchitect Staatsbosbeheer

Contact

profielfoto van Cees van RooijenCees van Rooijen

Adviseur Cultuurlandschap en Archeologie

c.van.rooijen@cultureelerfgoed.nl 033-4217274