Naar inhoud

Een deltaplan voor erfgoed

Dynamische en gevarieerde kustlijn

De kustlijn van Nederland ontstond zo’n 7000 jaar geleden, na de laatste ijstijd, en is vanaf die tijd een bijzonder, dynamisch gebied. Al in de Steentijd werd dit gebied bewoond, hoewel pas rond 1200 de meeste kustgebieden door dijken beschermd waren. In het onderzoek Masterplan Kust en Erfgoed zijn drie gebieden onderscheiden: de Waddenkust, de kuststrook van Noord- en Zuid-Holland, en de kust van de zuidwestelijke delta.

Tijdbalk kustontwikkeling

Romeinse bebouwing aan de kust

De Romeinen legden de eerste militaire verdedigingswerken aan tot de kustlijn. In Zuid-Holland verrees een fort bij de Rijnmonding, nu de Oude Rijn. Het kustfort van de linie, de Brittenburg, is al eeuwen geleden door de zee verzwolgen.

Beeld: Strootman Landschapsarchitecten

Beeld haven van Harlingen met vissersboten

Stichting van vissersdorpen

De kustbewoners stichtten langs de zee handelsplaatsen en vissersdorpen. Historisch belangrijke handelshavens zijn bijvoorbeeld Harlingen en Vlissingen. Laat in de 19e eeuw stapten de bewoners van de meeste plaatsen langs de kust over van visserij naar toerisme.

Beeld: collectie Dorine van Hoogstraten

 

ansichtkaart uit Katwijk

Opkomst van recreatie

Begin 19e eeuw won het idee terrein dat zeelucht en zeewater ook gezond en aangenaam kunnen zijn. Badpaviljoens en kuuroorden verrezen, vooral bij die plaatsen die goed bereikbaar waren. In de meeste badplaatsen werd parallel aan de kust een boulevard aangelegd.

Beeld: collectie Dorine van Hoogstraten

Beeld antitankgracht atlantikwal

Militaire bebouwing

Vanaf de 19e eeuw werden forten aangelegd op strategische plekken langs nieuw gegraven waterverbindingen als het Noordzeekanaal. Hier ontstonden nederzettingen die fungeerden als satellieten van belangrijkere, verder landinwaarts gelegen steden.

Beeld: K. Bosma, Schuilstad, 2006

beeld verdedigingslandschap bij Scheveningen

Atlantikwall en wederopbouw

Tijdens de oorlog bouwden de Duitsers de Atlantikwall om de kust tegen geallieerde aanvallen te beschermen. Zones langs de kust werden ontruimd en vaak gesloopt voor de aanleg van bunkers, anti-tankgrachten en -muren of open schootsvelden. Na de oorlog werden deze ‘sloopzones’ opnieuw bebouwd (wederopbouw).

Beeld: K. Bosma, Schuilstad, 2006

beeld kaart

Typering verschillende gebieden

Het kustgebied is vol contrasten; er is een luw, leeg en open landschap tegenover dynamische, drukke gebieden. De Waddenkust heeft een zandige, zachte kustlijn. De Hollandse kust is één gesloten lange lijn, alleen doorsneden door het Noordzeekanaal en de Oude Rijn. In de zuidwestelijke delta zijn zee en land direct aan elkaar gekoppeld. Voor elk gebied gelden andere opgaven.

Beeld: Strootman Landschapsarchitecten