Naar inhoud

Behoedzaam ontwikkelen in de Stelling van Amsterdam

Treinen parkeren in werelderfgoed?

De provincie Noord-Holland had het voornemen om in de Stelling van Amsterdam, werelderfgoed sinds 1996, een ‘parkeerplaats’ voor treinen aan te leggen: het opstelterrein bij Uitgeest langs de N203. Vraag was of de werelderfgoedstatus dit toeliet. Een Heritage Impact Assessment (HIA) moest inzicht bieden in de mogelijke (nadelige) effecten.

Kaart met de plannen voor het opstelterrein (beeld ProRail)
Kaart met de plannen voor het opstelterrein (beeld ProRail)

Ingreep raakt aan universele waarde

Het opstelterrein van ProRail is nodig om hoogfrequent spoorvervoer op de drukste trajecten in het noordelijk deel van de Randstad mogelijk te maken. De voorgenomen aanleg betekent aanpassingen in de historische, landschappelijke elementen en structuren, en visuele veranderingen die de openheid van het gebied aantasten. Ook wordt de beleving van het militaire systeem beïnvloed. Dit raakt de Outstanding Universal Value (OUV) van de Stelling van Amsterdam. De OUV bestaat uit één of meerdere UNESCO-criteria voor werelderfgoed. Bij de Stelling zijn dat criteria ii, iv en v.

Veel ontwikkelingen in of nabij werelderfgoederen

In het relatief dichtbevolkte Nederland staan de (kandidaat-)werelderfgoederen vrijwel allemaal in een dynamische omgeving. Steden willen in- of uitbreiden, agrarische gebieden worden anders gebruikt en investeerders zoeken ontwikkellocaties. Geregeld krijgen de werelderfgoederen dan ook te maken met ontwikkelingen op het eigen terrein of in de nabije omgeving, waarvan het niet direct duidelijk is wat de impact op de OUV is. Een HIA, of cultuurhistorische effectrapportage specifiek ontwikkeld voor werelderfgoederen, kan duidelijk maken wat de eventuele impact van plannen op de kernwaarden van een werelderfgoed is. Een HIA is overigens een dringend advies en niet bindend.

Input voor besluitvorming

Een HIA van het opstelterrein moest uitwijzen of het beoogde project effecten zou hebben op de OUV van de Stelling van Amsterdam. En zo ja, in hoeverre dat een risico zou vormen voor de werelderfgoedstatus. De uitkomst van de HIA en het advies van ICOMOS (International Council on Monuments and Sites) waren input voor de besluitvorming over het opstelterrein. Omdat in hetzelfde deelgebied van de Stelling van Amsterdam tegelijkertijd een project voor de verbinding van de A8 en de A9 plaatshad, werd ook naar de effecten hiervan een HIA uitgevoerd. Daarbij zijn meteen de cumulatieve effecten van de twee projecten geanalyseerd.

“De stedelijke uitbreidingen en infrastructuur staan vaak haaks op de belangen van cultuurhistorie en landschap. Het is de kunst om samen oplossingen te bedenken.”

Ernest Briët, directeur Landschap Noord-Holland